ಇಂದು ರಾತ್ರಿ ಮದುವೆ ಮೆರವಣಿಗೆ ಎಂದರೆ LED ದೀಪಗಳು, ಜನರೇಟರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಬಣ್ಣಬಣ್ಣದ ಲೈಟಿಂಗ್ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಕೆಲವೇ ದಶಕಗಳ ಹಿಂದೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿತ್ತು. ಊರಿನ ರಸ್ತೆಯನ್ನೇ ಬೆಳಗಿಸುತ್ತ, ಜನರ ಹೆಜ್ಜೆಗೆ ಬೆಳಕಾಗುತ್ತ, ಭುಜದ ಮೇಲೆ ಹೊತ್ತು ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಒಂದು ‘ಗ್ಯಾಸ್‌ಲೈಟ್’ ಸಾಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆ ಬಿಳಿ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳು ಕುಣಿಯುತ್ತಿದ್ದರು, ಹಿರಿಯರು ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದರು, ಮದುವೆಯ ಸಂಭ್ರಮಕ್ಕೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಮೆರುಗು ಸಿಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಕಂಡವರು ಇಂದಿಗೂ ಅದನ್ನು ಮರೆತಿಲ್ಲ.

ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮದುವೆ ಮೆರವಣಿಗೆ, ದೇವರ ಜಾತ್ರೆಗೆ ( ಈಗಲೂ ಇದೆ), ಗ್ರಾಮೋತ್ಸವ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ರಾತ್ರಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಎಂದರೆ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಮೊದಲು ಬೀಳುತ್ತಿದ್ದದ್ದು ಭುಜದ ಮೇಲೆ ಹೊತ್ತು ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದ ‘ಗ್ಯಾಸ್‌ಲೈಟ್’. ಅದರ ಪ್ರಕಾಶದಲ್ಲಿ ಇಡೀ ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ಅಂಗಳ ಬೆಳಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಮುಗಿಯುವವರೆಗೂ ಅದರ ಬೆಳಕು ಕಡಿಮೆಯಾಗದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲು ವಿಶೇಷ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬರನ್ನು ನೇಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗ್ಯಾಸ್‌ಲೈಟ್‌ಗೆ ಇದ್ದ ಮಹತ್ವವೇ ಬೇರೆ.

ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕ ವಿಷಯವೆಂದರೆ, ಎಲ್ಲರೂ ಇದನ್ನು ‘ಗ್ಯಾಸ್‌ಲೈಟ್’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಆದರೆ ಅದು LPG ಅಥವಾ ಅಡುಗೆ ಅನಿಲದಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ದೀಪವಲ್ಲ. ಇದು ಸೀಮೆಎಣ್ಣೆ (ಕೆರೋಸಿನ್) ಬಳಸಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಒತ್ತಡದ ದೀಪವಾಗಿತ್ತು. ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ‘ಗ್ಯಾಸ್’ ಇದ್ದರೂ, ಅದರ ಬೆಳಕಿನ ಹಿಂದಿನ ರಹಸ್ಯ ಸೀಮೆಎಣ್ಣೆ ಮತ್ತು ಗಾಳಿಯ ಒತ್ತಡವೇ ಆಗಿತ್ತು.

ಗ್ಯಾಸ್‌ಲೈಟ್‌ನ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಟ್ಯಾಂಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೀಮೆಎಣ್ಣೆ ತುಂಬಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ನಂತರ ಕೈಯಿಂದ ಪಂಪ್ ಮಾಡಿ ಟ್ಯಾಂಕ್‌ನೊಳಗೆ ಗಾಳಿಯ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಒತ್ತಡದಿಂದ ಸೀಮೆಎಣ್ಣೆ ವಿಶೇಷ ಕೊಳವೆಯ ಮೂಲಕ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಉಷ್ಣತೆಯಿಂದ ಆವಿಯಾಗಿ ಉರಿಯುತ್ತಿತ್ತು. ಅದರ ಮೇಲೆ ಅಳವಡಿಸಿದ್ದ ಮ್ಯಾಂಟಲ್ (Mantle) ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಬಿಳಿ ಬೆಳಕನ್ನು ಹೊರಹಾಕುತ್ತಿತ್ತು. ಸಾಮಾನ್ಯ ಲ್ಯಾಂಟರ್ನ್‌ಗಿಂತ ಇದು ಹೆಚ್ಚು ದೂರದವರೆಗೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿತ್ತು.

ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಳ್ಳಿಗೂ ತಲುಪುವ ಮೊದಲು ಗ್ಯಾಸ್‌ಲೈಟ್ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿತ್ತು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ:

* ಮದುವೆ ಮೆರವಣಿಗೆಗಳು

* ದೇವಾಲಯಗಳ ಜಾತ್ರೆಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ಸವಗಳು

* ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್ ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು

* ರಾತ್ರಿ ವೇಳೆಯ ಕೃಷಿ ಕೆಲಸಗಳು

* ವಿದ್ಯುತ್ ಇಲ್ಲದ ಮನೆಗಳು

* ಅಂಗಡಿಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರಗಳು

ರಾತ್ರಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಎಂದರೆ ಗ್ಯಾಸ್‌ಲೈಟ್ ಇಲ್ಲದೆ ನಡೆಯುವುದೇ ವಿರಳವಾಗಿತ್ತು. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗ್ಯಾಸ್‌ಲೈಟ್‌ಗಳನ್ನು ಬಾಡಿಗೆಗೆ ನೀಡುವವರೂ ಇದ್ದರು. ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಅವಧಿಯಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ದೀಪ ಸರಿಯಾಗಿ ಹೊತ್ತಿ ಉರಿಯುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅವರ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿತ್ತು. ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಭುಜದ ಮೇಲೆ ಗ್ಯಾಸ್‌ಲೈಟ್ ಹೊತ್ತು ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದ ದೃಶ್ಯ ಅಂದಿನ ಗ್ರಾಮೀಣ ಬದುಕಿನ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು.

ಇಂದು ಗ್ಯಾಸ್‌ಲೈಟ್‌ಗಳು ಬಹುತೇಕ ಕಾಣೆಯಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳ ಸ್ಥಾನವನ್ನು LED ದೀಪಗಳು, ಇನ್ವರ್ಟರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸೌರಶಕ್ತಿ ಆಧಾರಿತ ಬೆಳಕಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿವೆ. ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ನಮ್ಮ ಬದುಕನ್ನು ಸುಲಭಗೊಳಿಸಿದೆ, ಆದರೆ ಗ್ಯಾಸ್‌ಲೈಟ್ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಆ ಜಾತ್ರೆಗಳು, ಮದುವೆಗಳು ಮತ್ತು ಊರಿನ ಸಂಭ್ರಮವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಮತ್ತೆ ಮರಳಿ ತರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಗ್ಯಾಸ್‌ಲೈಟ್ ಕೇವಲ ಒಂದು ದೀಪವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದು ಒಂದು ಕಾಲದ ನೆನಪು, ಒಂದು ಪೀಳಿಗೆಯ ಭಾವನೆ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಒಗ್ಗಟ್ಟಿನ ಸಂಕೇತವಾಗಿತ್ತು. ಆ ಬಿಳಿ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಕಳೆಯಲಾದ ಬಾಲ್ಯ, ಆ ಸಂಭ್ರಮ, ಆ ಊರಿನ ರಾತ್ರಿಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಸಾವಿರಾರು ಜನರ ನೆನಪುಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳಗುತ್ತಲೇ ಇವೆ.

ಮರೆಯಾಗುತ್ತಿರುವ ನಮ್ಮ ನೆಲದ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ತಲುಪಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಸುಧಾವಾಣಿ ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತದೆ.